"Waarom bleef ik jarenlang in een huwelijk waarin ik me ongelukkig voelde en we elkaar de tent uit bleven vechten?" "Waarom was de angst om weg te gaan groter dan de pijn die het me deed om te blijven." Dit vroeg een cliënt me tijdens één van onze therapiesessies. Hij vertelde dat het voelde als giftig, toxisch hoe ze met elkaar omgingen. Er was in sterke mate sprake van aantrekken en afstoten. De Liefde was er tussen hen en ook de wil om de relatie te laten slagen. Waarom lukte het hen dan niet om dit giftige, toxische patroon te doorbreken? Wat is een toxisch patroon en wanneer spreken we van een toxische relatie? Na het lezen van dit artikel weet je of je in een toxisch patroon zit of een toxische relatie. Je begrijpt beter waarom je hoofd wil vertrekken en je hart blijft én hoe je deze destructieve cirkel kan doorbreken.
Wanneer is een relatie toxisch of giftig?
Een relatie is toxisch als de omgang met iemand jouw energie leegzuigt, je zelfvertrouwen beschadigd en zorgt voor herhalende emotionele en/of psychische pijn. In een toxische relatie voel je je (constant) bekritiseerd, gecontroleerd en/of gemanipuleerd in plaats van dat je je veilig en gewaardeerd voelt. Het is een ongezonde verbinding waarin er meer negatieve interacties zijn dan positieve. De relatie zorgt vooral voor stress, angst en onzekerheid bij je. Het kan gaan om een liefdesrelatie, een vriendschap, familieband of werkrelatie. De relatie kost je structureel meer dan dat deze je oplevert.
Er zijn verschillende gradaties van een toxische relatie: de range gaat van milde, onbewuste patronen die nog te herstellen zijn tot ernstige, destructieve of onveilige situaties.
Het kan zijn dat alleen jij last hebt van de negatieve gevolgen van de toxische dynamiek, omdat de ander de onderdrukker en manipuleerder is. Het kan ook zijn dat de ander ook stress, angst, onzekerheid en onveiligheid voelt en het gevoel heeft onderdrukt en gemanipuleerd te worden door jou.
Het spectrum van toxisch gedrag:
1. Onbewuste patronen: Lichte tot matige verstoringen:
Jullie gaan af en toe over elkaars grenzen heen, misverstanden ontstaan door onhandige communicatie of milde jaloezie. De verstoringen in de relatie komen vaak voort uit onbewuste hechtingsstijlen of tijdelijke stress.
2. Structurele manipulatie: Matige tot ernstige destructie:
Er is sprake van regelmatig kleineren, gaslighting (je laten twijfelen aan je eigen geestelijke gezondheid), obsessieve controle, emotionele chantage en het isoleren van vrienden of familie. Je zelfvertrouwen brokkelt af, je gaat op je woorden letten en je ervaart constante spanning en/of angst.
3. Gevaarlijke of mishandelende situaties:
Er is sprake van ernstige intimidatie, woede-uitbarstingen, fysiek geweld, dwingende controle of extreme ongelijkwaardigheid. Er is sprake van acute bedreiging van je fysieke en mentale veiligheid.
Wat zijn de rode vlaggen?
Als je je iedere keer na contact met een specifieke persoon uitgeput voelt, het gevoel hebt dat alles wat misgaat tussen jullie aan jou ligt, je steun mist en je in toenemende mate onveilig voelt, is het goed om iemand in vertrouwen te nemen hierover. Je behoort je namelijk overwegend goed te voelen in welke relatie dan ook.
Wanneer een relatie toxisch is en de dynamiek zich bevindt in gradaties 2 en 3 is het belangrijk om (professionele) hulp in te schakelen om je gezondheid en je veiligheid te waarborgen. Relatietherapie of systeemtherapie kan ook helpen wanneer er sprake is van gradatie in en je bijvoorbeeld een patroon van 'aantrekken en afstoten' wil doorbreken.
Rode vlaggen van een toxische dynamiek zijn:
- Op eieren lopen;
- Veel problemen en ruzies eindigen met dat het jouw schuld is;
- Als je partner je isoleert van je familie en vrienden;
- Je voelt je vaak leeg getrokken, moe, gespannen, bang of verdrietig in plaats van blij en ontspannen ;
- Je inspanningen en behoeftes worden genegeerd, bespot of opzij geschoven, zodat de focus geheel bij je partner (de ander) ligt;
- Je weet nooit wanneer de ander boos wordt of een cirkel van opluchting en spanning creëert;
- Je hebt het gevoel dat de ander je manipuleert, controle heeft over wat je mag denken en voelen en bepaalt hoe je je moet gedragen ;
- Er is sprake van afwisselend intense hoogtepunten en pijnlijke dieptepunten: Het begint vaak met een periode van overweldigende aandacht en affectie (lovebombing). Veranderd dan in constante kritiek en controle. Explodeert vervolgens in een grote ruzie of periodes van kilte, afstand en genegeerd worden. Het contact wordt herstart met excuses en beloftes voor verbetering;
- Een dynamiek van Aantrekken en Afstoten;
- Woorden en context worden verdraaid in het voordeel van de ander op dusdanige manier dat je gaat twijfelen aan jezelf.
Waarom blijf ik in een relatie die niet goed voor me is en ga ik niet gewoon weg?
Een toxische relatie brengt een complexe dynamiek met zich mee. Je wordt enerzijds overspoeld door liefde, aandacht en complimenten en anderzijds schuift de ander de schuld van ruzies en spanningen in jouw schoenen. De waarheid wordt verdraaid in jouw nadeel, waardoor je gaat twijfelen aan jezelf en je eigen waarneming. Het kan zijn dat je je verdedigd en de ander verwijten maakt dat deze het verkeerd ziet. Waardoor de ander ook aan zichzelf en de eigen waarneming gaat twijfelen. Tijdens zo'n diep dal wil je weg uit de relatie. En dan wordt je weer overspoeld met liefde, aandacht en attenties door je partner, familielid of vriend(in), want jij bent de liefste op de wereld. Je hoop op verandering en verbetering laait weer op. En dan begint alles weer van voor af aan. Alles wat misgaat is jouw schuld en dan weer ben je de liefste op de hele wereld.
Wanneer er sprake is van een toxische relatie gradatie 2 en 3 is de kans groot dat de ander degene is die jou manipuleert, controleert en kleineert. De toxische dynamiek speelt zich dan zoals hierboven beschreven af. Bij een toxische relatie gradatie 1 zie je vaker dat jullie elkaar overspoelen met liefde, aandacht en attenties en dan weer allebei de ander aanwijzen als degene die het verkeerd doet of de problemen veroorzaakt.
Een toxische relatie heeft in alle gevallen een negatieve impact op je zelfvertrouwen, en deze negatieve impact wordt groter naarmate de toxische dynamiek ernstiger wordt.
Het breekt je zelfvertrouwen af en je geloof in jezelf brokkelt langzaamaan af. Daarnaast kan meespelen dat je tijdens een toxische relatie steeds minder mensen hebt overgehouden om mee te praten en steun bij te zoeken. Dus ook minder mensen die tegen je zeggen dat deze relatie niet goed voor je is, dat je beter verdiend en dat je voor jezelf moet kiezen.
Liefde behoort niet ten kostte te gaan van jezelf en je eigenwaarde
Herken je de toxische dynamiek in een relatie met een partner, familielid, vriendschap of in werkverband? Is je vertrouwen in jezelf aangetast of merk je dat dit aan het gebeuren is? Je mág voor jezelf kiezen en hulp inschakelen om de toxische dynamiek te doorbreken of eruit te kunnen stappen. Bespreek het eens met iemand die dichtbij je staat en die je vertrouwt. Onderzoek of de andere persoon openstaat om de ongezonde dynamiek tussen jullie te erkennen en écht te willen veranderen. Dit kan je doen door het patroon bespreekbaar te maken van hoge pieken en diepe dalen waarin:
- Jullie elkaar overspoelen met aandacht en affectie en beterschap beloven en dan weer elkaar de schuld geven van wat er tussen jullie misgaat of
- De ander jouw overspoelt met aandacht en affectie en dan weer alle schuld in jouw schoenen schuift van wat er misgaat tussen jullie.
- En hoe dit ten kostte gaat van jouw zelfvertrouwen en geloof in jezelf.
Je kan een wederzijdse bekende die jullie allebei vertrouwen vragen om bij het gesprek aanwezig te zijn.
“Elke verandering is ooit begonnen met een mens die besloot de eigen weg te gaan”
Liefs van de beste versie van jezelf
De weg naar herstel en professionele hulp zoeken:
Een toxische relatie is een lastige dynamiek om jezelf uit te bevrijden. Herken je dat je in een toxische relatie zit en heb je het gevoel dat je hier niet alleen uitkomt? In mijn praktijk Vuurkrachtig help ik (hoog)sensitieve mensen, hun partner en familieleden om gezonde relaties aan te gaan en hoogsensitiviteit als kracht te ervaren.
Ik zie doorlopend bij mensen hoe ingewikkeld het kan zijn om gezondere keuzes voor zichzelf te maken. Het vraagt namelijk van je omgeving om met je mee te veranderen. Hierbij kan je terugkerend op weerstand stuiten en dit kan ontmoedigend werken. Voor een partner is het vaak ingewikkeld om vragen vanuit interesse te stellen op het moment dat deze zelf geraakt is in een bepaald gevoel.
Ik nodig je uit om contact op te nemen en te onderzoeken wat ik voor jou / jullie kan betekenen. Je kan alleen in therapie komen of samen met je partner of gezinsleden.
